Kent u uw blinde vlek?

Kunt u uitleggen wat deze aandoening precies is?

Angela Kinney: Subklinische ketose is een veelvoorkomende metabole aandoening die meestal optreedt aan het begin van de lactatie, in de weken na het afkalven. In deze periode produceert een koe grote hoeveelheden melk, wat haar energiebehoefte sterk verhoogt. Als de energie die via het rantsoen wordt aangevoerd deze behoefte niet dekt, komt de koe in een negatieve energiebalans terecht. Om dit te compenseren mobiliseert zij haar lichaamsvetreserves, wat leidt tot de productie van ketonlichamen.
Biologisch gezien spreken we van subklinische ketose wanneer het niveau van beta‑hydroxybutyraat (BHB) hoger is dan 1,2 mmol/L. In tegenstelling tot klinische ketose zijn de symptomen zeer subtiel of zelfs volledig afwezig, waardoor de koe er vaak gezond uitziet en detectie bijzonder moeilijk is.

Hoe vaak komt subklinische ketose voor in melkveestapels?

Angela Kinney: Het komt veel vaker voor dan veel mensen beseffen. Gemiddeld treft subklinische ketose tussen de 10 en 25 procent van de koeien in melkveebedrijven, en in de vroege lactatie kunnen die percentages oplopen tot wel 40 procent. Dat betekent dat in veel koppels één op de vier koeien getroffen kan zijn zonder dat dit in het dagelijkse management wordt opgemerkt.

Als er geen duidelijke symptomen zijn, waarom zouden melkveehouders zich dan zorgen maken?

Angela Kinney: Zelfs zonder zichtbare symptomen zijn de gevolgen zeer reëel en meetbaar. Vanuit productiestandpunt kan een koe in negatieve energiebalans tot twee kilogram minder melk per dag produceren. Over een volledige lactatie kan dit neerkomen op ongeveer 300 kilogram melk die simpelweg verloren gaat.

En wat zijn de gevolgen voor de gezondheid?

Angela Kinney: Subklinische ketose verzwakt de koe aanzienlijk en verhoogt het risico op andere aandoeningen sterk. Onderzoek toont aan dat het risico op lebmaagverplaatsing elf keer hoger is, op metritis vier keer hoger, op mastitis zeven keer hoger, op klinische ketose veertien keer hoger en op kreupelheid twee keer hoger. Deze secundaire gezondheidsproblemen zijn vaak wat melkveehouders uiteindelijk opmerken, terwijl het onderliggende metabole probleem verborgen blijft

Heeft het ook invloed op de vruchtbaarheid?

Angela Kinney: Absoluut. De reproductieresultaten worden duidelijk beïnvloed. We zien een daling van het inseminatiesucces tot wel 35 procent, en de tijd tot dracht kan met ongeveer 22 dagen worden verlengd. Dat heeft duidelijke gevolgen voor de efficiëntie en winstgevendheid van de veestapel.

Over winstgevendheid gesproken: wat is de economische impact van subklinische ketose?

Angela Kinney: Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat subklinische ketose tot €262 per getroffen koe kan kosten*. In feite kunnen de totale kosten zelfs hoger zijn dan die van mastitis. Een recente wereldwijde analyse toonde aan dat subklinische ketose wereldwijd op nummer één staat wat betreft jaarlijkse verliezen, goed voor ongeveer 18 miljard Amerikaanse dollar per jaar.** Op bedrijfsniveau lopen deze verliezen snel op, vooral omdat ze in eerste instantie vaak onzichtbaar zijn.

Waarom blijft detectie vandaag de dag nog steeds zo’n uitdaging op melkveebedrijven?

Angela Kinney: De grootste uitdaging is dat subklinische ketose in wezen een stille aandoening is. Zonder duidelijke klinische symptomen kan ze volledig onopgemerkt blijven, tenzij specifieke monitoringsystemen worden gebruikt. Traditionele methoden zoals bloed‑ of urinetests geven slechts een momentopname en zijn arbeidsintensief. Ze maken geen continue monitoring van de volledige veestapel mogelijk.

Hoe kunnen veehouders subklinische ketose voorkomen of corrigeren?

Angela Kinney: Preventie begint met een sterk voermanagement, vooral tijdens de transitieperiode. Een hoge droge‑stofopname is cruciaal, omdat deze grotendeels bepaalt of aan de energiebehoefte van de koe wordt voldaan. Dat betekent: zorgen voor voldoende droge‑stof‑ en energieopname, rantsoenen afstemmen op het lactatiestadium, de lichaamsconditie monitoren en waar nodig energiesupplementen zoals propyleenglycol inzetten. De droge‑stofopname aan het einde van de droogstand is daarbij bijzonder bepalend: die heeft een sterke invloed op de opname aan het begin van de lactatie. Hoe hoger de opname tijdens de droogstand, hoe kleiner het risico en de ernst van een negatieve energiebalans na het afkalven, en dus hoe lager het risico op subklinische ketose. Vroege opsporing blijft essentieel om tijdig in te grijpen voordat ernstige gevolgen ontstaan.

BouMatic werkt aan nieuwe oplossingen op dit gebied. Kunt u daar meer over vertellen?

Angela Kinney: Tegenwoordig beschikken we over technologieën die veel verder gaan dan voorheen. Het MilkGenius‑systeem van BouMatic analyseert melk in real time tijdens het melken en kan al in een zeer vroeg stadium tekenen van energietekort detecteren. Dit maakt het mogelijk om onmiddellijk actie te ondernemen en zelfs voerstrategieën automatisch aan te passen. Met dit soort real‑time monitoring hoeven melkveehouders niet langer te wachten tot zichtbare symptomen optreden. Het is een krachtige stap vooruit in het effectief voorkomen van subklinische ketose en het beschermen van de melkveestapels.

Referenties:
* Liang et al., 2017; McArt et al., 2015;
** Rasmussen et al., 2024