Opinie: De wetenschap is dood, lang leve de boerenwetenschap!

Om maar gelijk met de deur in huis te vallen, het gaat de verkeerde kant op met het landbouwonderzoek in Nederland! Waar onderzoek zich vroeger richtte op fundamentele vragen rondom bodem, koe en kringloop, ligt de focus de laatste decennia op het ontwikkelen van modellen om onderbouwing te geven aan beleidskeuzes die de landbouw moeten sturen naar een duurzamere toekomst! Zo rekent een onlangs verschenen rapport over reductie van emissies met een scala aan modellen zoals: Nema, BBPR, Gleam, De KringloopWijzer, Somers 2.0, Farmdyn, RothC en KEV2022. Modellen die met aannames en algemene formules rekenen en de uitvoer uit het model ‘praktijkdata’ noemen. Om vervolgens op basis van deze data adviezen te geven aan beleid en de boerenpraktijk, terwijl de principes in de praktijk vaak helemaal niet zo werken! Snap je het nog?

Niet de ecologie, maar de economie werd leidend

Oude kennis van de boerenpraktijk is steeds meer ingeruild voor peer-reviewed modelmatig onderzoek. (Peer-reviewed is een onafhankelijke beoordeling van het onderzoek door experts). Een open en nieuwsgierige blik werd een gestuurde blik. Onderzoek aan de bek van de koe werd onderzoek bij de kont van de koe. Niet de ecologie, maar de economie werd leidend.

De komst van de PPS projecten (Publiek Private Samenwerking) maakte het nog erger. Onderzoek werd afhankelijk en raakte verstrikt in commerciële belangen, vaak overgoten met een beleidssausje vanuit de ambtenarij om rapporten te gebruiken als „moderne stok” om mee te slaan. Bovaer als te registeren middel voor methaanreductie, te gebruiken in een landelijke onafhankelijke kringlooptool, het zegt genoeg!

Je als boer bent hierin vooral lijdend voorwerp om te zorgen dat onderzoek en commercie in stand blijven. Voor iedere stoppende boer een ambtenaar, onderzoeker, verkoper of adviseur erbij. Hoe groter de problemen, hoe meer onderzoek, verkoop van producten en advies er nodig is.

Het is de wet van behoud van ellende

Vraag je je als boer nooit af waarom 50 jaar landbouwonderzoek de landbouw alleen maar verder van haar bestaansrecht heeft gebracht? Onderzoek om te maximaliseren in de jaren 60, onderzoek om te optimaliseren in de jaren 90, onderzoek in de jaren 00 om emissies te reduceren en onderzoek naar uitkoop, vergaande investeringen in technieken en middeltjes in de laatste 10 jaar.

Het meest typerende voorbeeld hierin vind ik de twee weken geleden geplaatste uitkomsten van een onderzoek naar minder eiwit voeren. De conclusie was dat een verlaging van het RE van 15,4 procent naar 14,3 procent niet minder melk of lagere gehalten gaf. Verdere verlaging naar 13,3 procent RE bleek wel ruim 4 kg melk te kosten (van 34 naar 30 kg melk). Laat het nu zo zijn dat Leignes Bakhoven, gerenommeerd veevoedingsadviseur uit de vorige eeuw, in 1923 al adviseerde om koeien van 40 kg melk 14,3 procent ruw eiwit te voeren en koeien van 20 kg melk 13,3 procent RE. Hoe ironisch om te lezen dat onderzoeksinstituten, zuivelfabrieken, voerfabrieken en adviesbureaus zelf via een convenant hebben afgesproken om in 2026 pas te streven naar 158 RE per kg ds, 15 gram RE hoger dan wat ruim 100 jaar al bekend was.

Hoe voelt dat voor je als ondernemer? Dertig jaar lang een bedrag ter waarde van de gemiddelde gezinsbestedingen teveel uitgegeven aan te eiwitrijk krachtvoer. Geïnvesteerd in emissiearme mesttoedieningstechnieken, emissiearme vloeren, stikstofstrippers, middeltjes en bijbehorende vergunnings- en advieskosten om uiteindelijk te horen dat de problemen alleen maar groter geworden zijn en je gewoon speelbal van het systeem bent. Een systeem dat je zelf ook nog eens in stand houdt, zolang je niet collectief aan de noodrem trekt! Het is de wet van behoud van ellende!

Het gaat fout omdat we vergeten integraal te kijken in onderzoeken

Voor wie zijn schouders ophaalt en denkt dat het wel meevalt met de wetenschap, nog een paar voorbeelden:

• Hoe vindt je het dat we als sector nog steeds om de oren worden geslagen met oude rapporten uit de jaren 90, waarbij de achterliggende data niet meer te achterhalen is? (zoals bij de emissiefactor voor bovengronds uitrijden)?

• Wat vindt je ervan dat we nog steeds te maken hebben met vaste emissiefactoren voor de lachgasuitstoot van weidemest uit een onderzoek uit de jaren 90 dat mede gefinancierd is door de kunstmestindustrie?

• Hoe vindt je het dat tonnen kostende emissieonderzoeken met gerenommeerde Nederlandse onderzoeksinstituten zoveel fouten in de opzet bevatten, dat de rapporten na uitkomst zo de prullenbak in kunnen?

En dit is maar het topje van de ijsberg! Het gaat fout omdat we vergeten integraal te kijken in onderzoeken. Bij elk onderzoek zouden we eigenlijk de vraag moeten stellen: Waar ligt de ecologische basis en hoe kunnen we daarop aansluiten?

Kunnen en durven we weer nieuwsgierig te worden naar de complexiteit van het boerenbedrijf?

Dus weg met de wet van behoud van ellende. Weg met de wet van de afnemende meeropbrengst. Lang leve de wet van de ecologische meeropbrengst. Die laatste zin betekent: Je mag alleen nog dingen onderzoeken en adviseren als ze integraal de bodem, koe, boer, biodiversiteit en burger laten floreren. Laat de boerenpraktijk daarbij leidend zijn! En nee, de boerenpraktijk is niet peer-reviewed door tal van andere onderzoekers. En nee, er wordt vaak niet verwezen naar et al…… (Andere onderzoeken). Maar ja, het is wel KOE-reviewed door Bertha173 en Greta102!

Gelukkig zijn er door de jaren heen ook andersdenkende onderzoekers geweest. De Wageningse onderzoeker Jaap van Bruchem kwam halverwege de jaren 90 tot inkeer en verwoordde letterlijk: ‘Ik kwam erachter dat ik eigenlijk in Wageningen op een rationele manier van wetenschap bedrijven een nogal inefficiënte boer was geworden’. Een besef dat een omslag betekende naar een kringloopgerichte manier van denken, het bodem-plant-dier systeem.

Kunnen en durven we weer nieuwsgierig te worden naar de complexiteit van het boerenbedrijf? Waar de integraliteit van het bodem-plant-dier systeem de kern moet zijn. Waar de boer als praktijkonderzoeker ingezet wordt en met verschillende partijen werkt aan oplossingen die de wet van de ecologische meeropbrengst ondersteunen! Geen commerciële inmenging meer in onderzoek, geen menukaarten in provincies die alleen oplossingen bieden die door de commerciële lobby ingefluisterd worden. Alleen nog praktische oplossingen waar de boer via vakmanschap aan kan werken.

Lang leve de boerenwetenschap

Laten we enerzijds teruggaan naar oude onderzoeken en oude praktijkkennis van voor de teloorgang van het onafhankelijke onderzoek en anderzijds nieuw ecologisch verantwoord onderzoek doen zonder de integraliteit van het boerenbedrijf uit het oog te verliezen. Dan kan er een hele nieuwe stroom van kennis en ervaring op gang komen. Een stroom die Bottom-Up in plaats van Top-Down een blijvende transitie ondersteunt.

Ik zou zeggen ‘lang leve de boerenwetenschap’

---

Over Harm Rijneveld

Harm Rijneveld is adviseur bij Terug naar de basis advies.