Pensverzuring: Dat wat je niet ziet, kan je ongemerkt veel kosten

Elke dag blijven er ongemerkt euro’s liggen aan het voerhek. Niet omdat het rantsoen niet klopt, maar omdat koeien het niet op het juiste moment, in de juiste vorm of op de juiste plek krijgen. Dat kost melk, gezondheid en levensduur. Subacute Ruminal Acidosis (SARA), ofwel subacute pensverzuring, is een sluimerend probleem dat vaker voorkomt dan je denkt en vaak pas laat wordt herkend. Het vraagt om aandacht, inzicht en slim management.

Geschreven door Ella Gorte

In gesprek met dierenarts Dimitry Verduyn over wat pensverzuring in de praktijk écht betekent

Dimitry Verduyn is dierenarts-eigenaar bij Dierenartsenpraktijk Oostland. Vanuit zijn ervaring met melkveegezondheid begeleidt hij dagelijks veehouders bij vragen rond voeding, melkproductie en management. Daarbij kiest hij voor een persoonlijke aanpak, met oog voor zowel de koe als de toekomst van het bedrijf. In zijn werk ziet hij regelmatig de gevolgen van subacute pensverzuring (SARA) – een probleem dat vaak sluimerend ontstaat, maar grote impact kan hebben.

Wat is subacute pensverzuring?

SARA is een geleidelijke verstoring van het evenwicht in de pens waarbij de pH langere tijd onder de 5,8 zakt. De normale pH-waarde in een gezonde pens ligt tussen de 6,0 en 6,8, afhankelijk van rantsoen en herkauwgedrag. In tegenstelling tot acute pensverzuring, waarbij de pH plotseling onder de 5,5 zakt en er vaak sprake is van een overmaat aan snel fermenteerbare koolhydraten zoals suikers en zetmeel, ontwikkelt SARA zich sluimerend en blijft het vaak onopgemerkt.

SARA komt vaker voor dan veel veehouders denken. Uit onderzoek van Plaizier et al. (2008) blijkt dat 11 tot 26% van de melkkoeien ongemerkt last heeft van deze sluimerende vorm van pensverzuring. Dat beeld herkent ook Dimitry Verduijn, dierenarts bij Dierenartsenpraktijk Oostland: ‘We komen SARA geregeld tegen, maar vaak herken je het pas achteraf. Heel af en toe zie je het meteen, maar dan moet je goed letten op de signalen die koeien én de data geven.’

Herken de eerste signalen bij melkkoeien

Vroege signalen van pensverzuring zijn subtiel. Dimitry merkt in de praktijk dat een daling van de drogestofopname, een lagere vet/ eiwit-verhouding in de melk en wisselende koortsmeldingen vaak de eerste aanwijzingen zijn. ‘Daarnaast zie je het terug in pensvulling, mestbeeld en geur,’ legt hij uit.

Die eerste signalen zijn niet altijd met het blote oog te zien, maar wél terug te vinden in de data. Gedrags-en productiegegevens geven vaak eerder een waarschuwing dan uiterlijke symptomen. Dat ziet Dimitry ook op bedrijven: ‘Je mist het snel, zeker als koeien nog gewoon vreten en melk geven. Pas als je goed naar de data kijkt, vallen afwijkingen op.’

Onderzoek van Humer et al. (2018) bevestigt dat beeld en laat zien dat patroonherkenning in data helpt om koeien met een verhoogd risico eerder te signaleren. Hoe beter je de gegevens van je koppel volgt, hoe eerder je problemen kunt voorkomen.