Rijk Baltus verlaagt uitstoot op wisselteelt, maar is ook kritisch: “Zet er een sterkere prikkel op”

Netwerkdeelnemer Rijk Baltus in Middenmeer (NH). Beeld: Harry Kolenbrander

30% minder koeien of 30% minder ammoniakuitstoot? Als dát de vraag zou zijn, zou Rijk Baltus het wel weten. Samen met vrouw Linda runt hij een melkveehouderij in Middenmeer (NH). Hij timmert hard aan de weg met het verlagen van zijn uitstoot, maar zou graag een sterkere financiële prikkel zien. “Ik wil ook anderen meekrijgen.” Het melkveebedrijf van Rijk en Linda Baltus ligt in een akkerbouwgebied in Middenmeer (NH). Ze hebben zo’n 120 melkkoeien, die gemolken worden met twee robots.

Wisselteelt

Van de 70 hectare in beheer, verhuurt hij zo’n 25 hectare. “Dat wij tussen de akkerbouwers zitten, maakt onze bedrijfsvoering aanzienlijk anders. Zo hebben wij geen blijvend grasland, maar wisselteelt. Op 1 van de 4 hectare telen we nu pootaardappels. Op 1 van de 8 bloembollen.”

Naast gras heeft Rijkook zo’n 9 hectare aan maïsland. De afgelopen jaren was hij zelfvoorzienend in zijn ruwvoer. “Maar hoelang dit blijft, weet ik niet, nu we onze derogatie kwijt zijn”, geef hij aan. “Het gras groeit hier, omdat het zo nieuw is, stukken sneller dan in andere gedeelten van Nederland, maar daar kunnen we nu niet naar bemesten.”

Eerder had Rijk, dankzij zijn deelname aan het Koeien & Kansen-programma nog een uitzonderingspositie, maar die is nu vervallen. “Spijtig. Liever zou ik zien dat de overheid op bedrijfsspecifiek niveau zou kijken, in ons geval rekening houdend met de omstandigheden van de snelle grasgroei op wisselteelt.”

Laag ruw eiwit

Vanaf het begin van het project in 2020 zat Rijk met 156 g/kg DS al relatief laag in zijn ruw eiwit (zie tabel 1). “Omdat wij door de wisselteelt altijd al jong, nieuw gras oogsten met lage ruw eiwitgehalten, moeten we compenseren met soja.”

“Dat is anders bij boeren die hoge ruw eiwit gehaltes in het gras oogsten. Zij gaan bijvoorbeeld van 170 naar 160 g/kg DS in het gras. Wij zitten eerder op 145 naar 140, wat weer andere uitdagingen geeft. Het kost ons grasopbrengst en we moeten dure soja van de andere kant van de wereld halen. Voordeel is wel dat we minder verliezen hebben in de stal.”

Ondanks het relatief lage beginpunt lukte het Rijk om zijn ammoniakuitstoot flink te reduceren, met bijna 20 procent (zie tabel 2). Waar die daling aan te danken is? “We draaien zeker aan knoppen, bijvoorbeeld in de bemesting. Ook hebben we minder koeien dan in het begin.”

Voortgang en bedrijfskenmerken (2020)

Grondsoort: Klei

Totale oppervlakte: 44,64 ha

Aantal melkkoeien: 120

Intensiteit: 27.416 kg meetmelk / ha

Bedrijfsvoering: Gangbaar

Aantal dagen weidegang: 0 dagen per jaar

Aantal uren weidegang: 0 uren per dag

Melkproductie

Rijk is onder andere gaan zakken in zijn jongvee. “Een tijd heb ik op 4,5 stuks jongvee per 10 koeien gezeten. Daarmee behaalden we de streefwaarde van het project (<5 stuks jongvee per 10 melkkoeien). Helaas kregen we afgelopen jaar met wat uitval te maken.”

“Het is één van de redenen dat onze melkproductie nu onder druk staat. En liever wil ik ook geen koeien aankopen, maar een gesloten bedrijf blijven. Ik vind het wel lastig dat de keuze om scherp te zitten in eiwitten en jongvee me nu bedrijfseconomisch wat voor de voeten loopt.”

“Het lage ruw eiwitgehalte zou ook mee kunnen spelen. Mijn voeradviseur zei dus: “Als jij niet in die projecten zat, zou ik zo 10 gram meer ruw eiwit adviseren. Al is het maar om die factor uit te sluiten”. We staan wel achter wat we doen, maar nemen wel risico’s.”

'Zet een sterkere financiële prikkel op het reduceren van ammoniakemissies'
Rijk Baltus

Continue rekensommetjes

Al met al maken júist die risico’s dat de financiële prikkel om uitstoot te verminderen groter moet worden, stelt Rijk. “Natuurlijk maak je continu rekensommetjes. Je zou kunnen stellen: doordat we 10 gram minder ruw eiwit per kg/DS voeren, besparen we ook zo’n 230 gram ruw eiwit. En dat scheelt dus een half kilo soja. Omgerekend gaat het dan ook om een behoorlijk bedrag.”

“Maar deze rekensom gaat niet altijd op, als je kijkt naar de huidige situatie. Je kan, zoals bij een topsporter, wel zeggen: we gaan minder pasta eten, dan houden we meer geld in de kast. Maar als de productie dan niet meer hetzelfde is en er blessures komen, is het de besparing niet waard. Allereerst zou het moeten gaan om gezonde dieren in de stal.”

“Op de mogelijke besparingen na zijn er nog geen subsidies of compensaties per procent ammoniakuitstoot dat je mindert. Dat zou enorm kunnen helpen, om ook te kunnen anticiperen op een mogelijk productieverlies.”

Prikkel

Kortom, in de uitrol van het project, mag de financiële prikkel wat Rijk betreft prioriteit krijgen. “Als je als boer die stappen hebt gezet en hard je best doet, wil je er op een gegeven moment ook compensatie voor zien. Ik hoop dat we de gereduceerde ammoniakemissie binnenkort mogen doorrekenen.”

Dat zou bovendien helpen om collega’s mee te krijgen, voegt hij toe. “Voor veel boeren is ammoniak- of methaanuitstoot nu nog niet zo’n thema. Maar als ik vraag: wil je 30% minder koeien of je uitstoot verlagen met 30%? Dan is de keuze snel gemaakt. Dán is die uitstoot verlagen ineens wel een grote kans. De overheid zou het sterker moeten stimuleren.”

“Het moet reëel zijn wat je doet en je moet de rest mee zien te krijgen. Vanwege die punten doe ik mee aan het project. Beiden zou ik in de toekomst graag zien gebeuren. Hopelijk kunnen we daarin nog stappen zetten.”