Van vergunning tot mixen: waarop letten bij de aanschaf van een mestzak?

Waar plaats je de mestzak op het erf?

Voor veehouders en akkerbouwers die mest willen opslaan, is het een van de eerste vragen: waar leg ik de mestzak neer? Voor veehouders ligt de opslag meestal vlak bij de stal, op het bouwblok. Akkerbouwers kiezen juist vaker voor een veldkavel, dicht bij het land waar de mest naartoe moet.

Bij de locatiebepaling speelt de logistiek een grote rol: hoe verplaats je de mest van de stal naar de opslag? Laat je leidingwerk aanleggen richting de mestzak, of werk je met een sleepslang en tank? En voor akkerbouwers: zorg voor voldoende verharding voor de vrachtwagen die de opslag komt mixen.

Dan is er nog de omgeving. “Let op het uitzicht vanaf de openbare weg,” zegt Theo. “Gemeentes kijken naar zichtlijnen en wegen die mee in hun besluit over een vergunning.” Beplanting, een bosje of andere vergroening kan helpen om de mestzak aan het zicht te onttrekken. Daar komt bij dat een mestzak deels wordt ingegraven en maximaal twee meter boven het maaiveld uitsteekt.

“Denk ook vooruit,” benadrukt Theo.

Vergunning of melding?

Heb je altijd een vergunning voor een mestzak nodig? Het antwoord hangt af van wáár je de mestopslag wilt plaatsen en hoe groot die wordt. Ligt de mestzak op het erf binnen het bouwblok, dan volstaat vaak een melding. Theo: “Tot 750 vierkante meter oppervlakte van de mestzak zelf – dus exclusief dijken en hekwerk – gaat het meestal om een meldingsplichtige milieubelastende activiteit. Daarboven kom je in het vergunningstraject.” Die 750 vierkante meter staat grofweg gelijk aan zo’n 2.000 kuub inhoud; veel mestzakken vallen daarbinnen.

Op een veldkavel ligt het anders. Akkerbouwgrond is in het bestemmingsplan vaak puur aangewezen voor teelt, niet voor mestopslag. “Dan zit je al snel in strijd met het omgevingsplan en heb je wél een vergunning nodig,” legt Theo uit. Zeker in combinatie met een natuurgebied in de buurt of meerdere opslaglocaties kan het traject dan complex worden.

Voor de aanleg van de twee jongste mestzakken was bij Berg Landbouw geen bestemmingsplanwijziging meer nodig, wel gold er een meldingsplicht.

“Nu doen we alleen een melding van de mestzak bij de gemeente. Een mestzak is namelijk binnen enkele dagen weer opgeruimd, waarna de grond gewoon weer beschikbaar is voor landbouw. Voor het hekwerk rondom de mestzak heb je wél een bouwvergunning van de gemeente nodig.” vertelt Martin Berg.

Hoe lang gaat een mestzak mee?

Theo hoort nog regelmatig dat boeren denken dat een mestzak maar kort meegaat. Ten onrechte, benadrukt hij. “De exacte levensduur hangt af van het product dat erin komt, maar gemiddeld kun je uitgaan van zo’n 25 jaar.” Een praktijkvoorbeeld is Berg Landbouw: daar is de eerste mestzak uit 1992 nog steeds in gebruik. “Nooit trammelant mee gehad. Dat is ook de reden dat we opnieuw voor een Albers Alligator mestzak hebben gekozen,” vertelt Martin Berg. “Mestzakken zijn doorgaans duurder dan een mestbassin, maar functioneren probleemloos.” De Albers Alligator mestzak uit 1992 wordt op advies van producent nog tot 70% gevuld; dat advies volgde uit de verplichte keuringen.

Een ander veelvoorkomend misverstand is dat een mestzak slecht te mixen zou zijn. Juist daar maakt de gekozen vorm van de mestzak een groot verschil, vertelt Theo en daarmee ook de keuze: zelf mixen of laten mixen.

Mixen: zelf doen of laten doen?

Mixen is cruciaal: je wilt een zo homogeen mogelijke mestsamenstelling uitrijden én de mestzak goed leeg krijgen. De eerste keuze is vaak: wil je zelf kunnen mixen, of laat je het een ander doen?

Wie onafhankelijk wil zijn, kiest meestal voor een eigen dompelmixer op krachtstroom.

“Voor sommige boeren is dat een reden om het mixen uit te besteden.” zegt Theo. Externe mixers, op de vrachtwagen, hebben bovendien meer vermogen, wat vooral bij grotere mestzakken een voordeel is. Daarmee is een homogeen resultaat zo goed als gegarandeerd.

Belangrijk om te weten: mest ontmengt sneller dan veel boeren denken. “Varkensmest zakt in twee à drie dagen alweer uit,” legt Theo uit. “Ook als je de put onder de stal goed hebt gemixt en de mest daarna in de mestzak laat lopen, blijft het niet vanzelf homogeen. Vóór het uitrijden nog een keer mixen is echt nodig.”

Een combinatie kan ook: periodiek laten mixen door een extern bedrijf en tussendoor met een eigen mixer de boel ‘aan de gang’ houden. Wat wijs is, verschilt per bedrijf, benadrukt Theo. “Wel of geen eigen mixer is altijd maatwerk. Je moet kijken naar de grootte van de mestzak en wat je zelf aan stroomvoorziening hebt.”

De mestzakken bij Berg Landbouw beschikken alle drie over een eigen mixer. Daarnaast wordt er af en toe een extern bedrijf ingeschakeld om de mest extra grondig te laten opmixen. Voor Martin Berg is juist die sturing op de samenstelling het grootste pluspunt van een mestzak. “Je kunt mest met de juiste gehaltes laten aanvoeren en waar nodig kun je hierop bijsturen. Dat vind ik het mooie aan deze vorm van mestopslag. De mestsamenstelling sluit aan bij de gewassen die wij telen.”

De intermediairs bij wie Berg de mest betrekt, weten welke samenstellingen beschikbaar zijn en kunnen leveren op basis van een gerichte vraag. Bij iedere levering wordt de mest bemonsterd. Zo komt in alle drie de mestzakken dezelfde samenstelling terecht, wat zorgt voor een constante kwaliteit.

Vorm: het effect van de omgekeerde piramide

“Wat de mestzakken van Albers Alligator onderscheidt, is de vorm,” vertelt Theo. “Je kunt de mestzak zien als een omgekeerde piramide, met het diepste punt in het midden. Precies op die hoogte staat de mixer. Daardoor kun je de volledige inhoud benutten: 2.000 kuub erin is ook echt 2.000 kuub eruit.”

Bij mestbassins met een vlakke bodem werkt dat heel anders. Daar blijft vaak een drijf- en bezinklaag achter die zich in de loop van de tijd ophoopt en verhardt. “Je verliest dan effectief capaciteit en het wordt steeds lastiger om alles goed gemixt te krijgen,” zegt Theo.

De taludvorm van de alligator mestzak helpt juist mee. Theo vergelijkt het met een golf die op het strand rolt: “Naarmate het water ondieper wordt, bouwt de golf meer kracht op. In een mestzak gebeurt iets soortgelijks. De stroming verliest per meter wel wat energie, maar doordat de wanden oplopen, wordt die kracht als het ware naar boven geduwd. Daardoor krijg je beweging tot in de hoeken en kun je de mestzak netjes leegpompen.”

“Wij nemen zelf ook gebruikte mestzakken van 20 jaar en ouder over en verplaatsen deze naar nieuwe eigenaren. Dat dit mogelijk is geeft wel aan dat het een kwaliteitsproduct is.” legt Theo uit.